ده گام برای تجاری‌ سازی یک ایده

یکی از مسائل مهم که ذهن بسیاری از محققین و کارآفرینان را به خود مشغول می‌سازد، چگونگی تجاری‌ سازی یک ایده خاص است. یک ایده چگونه پدید می‌آید؟ آیا ایده‌ای که به ذهن خطور کرده است، از ارزش کافی برخوردار بوده و می‌توان بر اساس آن محصول یا خدمتی واجد شرایط به بازار معرفی نمود؟ مهمترین جنبه‌های تجاری ‌سازی ایده که می‌بایست به آن‌ها توجه شود، کدام است؟ آیا تجاری‌سازی ایده با تولید محصول نهایی پایان می‌پذیرد؟ این‌ها نمونه‌ای از سؤالاتی است که می‌تواند پیرامون بحث تجاری‌ سازی یک ایده ذهنی مطرح گردد. در مقاله حاضر، سعی خواهد شد تجاری‌ سازی و ابعاد گوناگون آن طی یک فرآیند مرحله به مرحله و به زبانی ساده تشریح گردد.

1- من یک ایده بزرگ و انقلابی دارم؛ چگونه می‌توانم آن را دنبال کنم؟

در پاسخ به این سؤال باید گفت که ارزش یک ایده و دنبال نمودن آن منوط به کاربرد عملی آن است؛ در واقع، اگر ایده شما بتواند به چیزی عملی تبدیل شود، ارزش پیگیری و به سرانجام رساندن را دارا خواهد بود. ایده‌های بزرگ، معمولاً در نتیجه محدودیت‌های موجود در مسیر پیشرفت‌های مستمر و یا شناخت یک شکاف دانشی در حوزه‌های مختلف تراوش می‌گردد و در نهایت می‌تواند دسترسی به یک راه حلی مفید را فراهم نماید. البته بایستی همواره این نکته را در نظر داشت که به منظور یافتن یک راهکار عملی برای ایده‌ها، انجام آزمایش، اعتبارسنجی و در نهایت توسعه مبتنی بر ایده الزامی است.
یکی از نکات مهم که می‌بایست به آن توجه کافی مبذول شود، نقش زمان و منابع مالی در توسعه ایده و مفهوم ذهنی است؛ برای مثال، آشنایی صاحبان ایده با طیف وسیع حمایت‌های مالی و مدیریتی، که از سوی دولت‌ها و مؤسسات تحقیقاتی مختلف ارائه می‌گردد و همچنین بکارگیری روش‌های منطبق با شرایط خاص توسعه ایده در مراحل اولیه، می‌تواند بسیار راهگشا باشد.

2- چه راه حل‌های جایگزینی در مقایسه با ایده شما وجود دارد؟ آیا باید آن‌ها را به چشم رقبای کاری و یا همکاران بالقوه آینده نگریست؟

یکی از گام‌های کلیدی در توسعه یک مفهوم ذهنی که از نظر شما عالی و منحصر به فرد به نظر می‌رسد، تهیه یک بانک اطلاعاتی جامع از تمامی طرح‌ها و پروژه‌های تحقیقاتی مرتبط با ایده مذکور است. افراد و سازمان‌های درگیر، منابع و مکانیزم‌های مالی هر یک از آن‌ها و نیز فهرستی از سرمایه‌گذاری‌های صورت گرفته در زمینه‌های نزدیک به ایده، از مهمترین مواردی است که در بانک اطلاعاتی تهیه شده بایستی مد نظر قرار گیرد. 
در صورتی که ایده شما مرتبط با یک مسئله «High Tech» و یا مرز دانش است، بررسی مقالات انتشار یافته در حوزه مربوطه و شناسایی نفرات کلیدی و صاحب نظر، می‌تواند نقطه شروع مناسبی برای تهیه بانک اطلاعاتی به شمار رود.
علاوه بر موارد یاد شده، بایستی برخی صاحبان کسب و کارهای کوچک، که می‌توانند در زمره شرکای احتمالی آتی قرار گیرند را شناسایی نمود. 

3- آیا من به یک شریک نیاز دارم؟

پاسخ قطعی به این پرسش کمی دشوار است. با توجه به پیچیدگی بالای فناوری‌های امروزی که امکان توسعه آن‌ها توسط یک سازمان واحد را ناممکن نموده است، شناسایی همکاران احتمالی به منظور تسهیل فرآیند توسعه و تکامل ایده از گام‌های کلیدی در تحقیقات بازار محسوب می‌گردد. در این راستا داشتن آمادگی لازم، به هنگام نزدیک شدن به همکاران بالقوه شناسایی شده، بسیار ضروری است. جمع‌آوری اطلاعات دقیق سازمان‌های شناسایی شده از طرق مختلف، نظیر بررسی جامع وبسایت رسمی آن‌ها، می‌تواند در خصوص چگونگی ایجاد جذابیت در طرف مقابل ایده‌های خوبی را در اختیار شما بگذارد.
پس از شناسایی شرکای احتمالی، بایستی بررسی نمایید که چه پیشنهاداتی می‌توانید ارائه دهید و در مقابل، چه چیزی در این مشارکت به دست خواهید آورد. یکی از نکات مهم این است که یک شریک تجاری‌سازی جدی در قبال ارزش افزوده فنی و تجاری که در طی مشارکت به همراه خواهد داشت، خواهان سهیم شدن در منافع حاصل از دارایی‌های فکری مرتبط با ایده (مثلاً پتنت‌های به ثبت رسیده) است. بنابراین، وجود نوعی تعادل میان منافع حاصل از مشارکت و امتیازاتی که در قبال آن واگذار می‌نمایید، از اهمیتی قابل توجه برخوردار است.
پس از این که منافع متقابل در مشارکت احتمالی ایجاد شد، امضای توافقنامه، جهت محرمانه بودن تمامی مذاکرات و اسناد و مدارک، ضروری است. مدل‌های گوناگونی از توافقنامه‌های مذکور از طریق دفاتر انتقال فناوری دانشگاه‌های مختلف در دسترس بوده که بیانگر تنوع بسیار زیاد مسائل مرتبط با مشارکت در توسعه ایده و انتقال فناوری است. در مجموع، توافقنامه‌های عدم افشاء، نقشی مهم در کارایی فرآیند توسعه ایده داشته و اجرای زودهنگام آن می‌تواند ریسک شکست طرح را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.

4- آیا باید ایده خود را به عنوان یک پتنت به ثبت برسانیم؟

بله؛ در اکثر موارد هر ایده‌ای که پتانسیل تجاری شدن داشته باشد، نیازمند حداقلی از حفاظت خواهد بود. این امر در مواقعی که ایده ابتکاری در دسترس همگان قرار می‌گیرد، از اهمیتی بیشتر برخوردار بوده و در نتیجه پوشش‌های حفاظتی، از طریق به ثبت رساندن ایده در سیستم‌های پتنت، توصیه می‌گردد.
باید خاطر نشان ساخت، ثبت پتنت هیچ گونه محدودیتی در چگونگی بهره‌برداری از ایده و توسعه‌های آتی آن ایجاد نمی‌نماید. در واقع، ثبت اختراع با قابلیت استفاده از ایده یا اختراع از سوی دیگر افراد (مثلاً از طریق مجوز بهره‌برداری از پتنت)، امکان دسترسی آزاد و عمومی از منافع حاصل از نوآوری را به گونه‌ای منحصر به فرد فراهم می‌آورد. همین ویژگی باعث شده که بسیاری از شرکت‌های استارت آپی از بازاری منحصر به فرد که همراه با قابلیت واگذاری و تبادل پتنت های ارزشمند است، بهره‌مند گردند. گفتنی است، از مهمترین سیستم‌های پتنت حال حاضر می‌توان به سیستم پتنت آمریکا «USPTO»، سیستم پتنت اتحادیه اروپا «EPO» و نیز سیستم پتنت چین «CIPO» (به دلیل بازار بسیار گسترده این کشور و لزوم حفاظت از دارایی‌های فکری در صورت فعالیت در بازار مذکور) اشاره نمود.
در حالی که حفاظت از ایده ابتکاری از طریق ثبت اختراع یک اصل بدیهی است، هزینه‌های به نسبت بالای فرآیند ثبت و انتشار پتنت ممکن است برخی افراد و شرکت‌ها را از حفاظت از ایده خود منصرف نماید. این در حالی است که سودآوری بالای برخی ایده‌ها و عدم حفاظت مناسب از آن‌ها، می‌تواند برای این دسته از افراد و سازمان‌ها خسارات فراوانی به همراه داشته باشد. به همین دلیل است که بسیاری از شرکت‌ها (علی‌الخصوص استارت آپ‌ها) در شروع کار و حتی قبل از بکارگیری مدیران اجرایی، وکلای مجرب را استخدام می‌نمایند. با توجه به این که امروزه شرکت‌های حقوقی متعدد در زمینه ارائه خدمات ثبت و انتشار پتنت فعال هستند، توصیه می‌گردد در گام نخست از خدمات ابتدایی این گونه شرکت‌ها که اغلب کم هزینه است، استفاده شده و در ادامه در صورت نیاز به خدمات خاص، هزینه‌های بیشتر را تقبل نمایید.
نکته مهم دیگری که می‌بایست در زمینه حفاظت از ایده‌های خود به آن توجه داشته باشید، ارزیابی دقیق ایده از منظر شیوه‌های گوناگون حفاظت از آن است؛ برای مثال، ممکن است پس از بررسی‌های صورت گرفته به جای ثبت ایده در سیستم‌های پتنت، آن را به عنوان یک «راز تجاری» حفظ و نگهداری نمایید. باید توجه داشت، هیچ جایگزینی برای یک مشاوره حقوقی خوب و پیروی دقیق و مستمر از آن وجود نخواهد داشت. 

5- چگونه می‌توانیم از تحقیقات امیدبخش اولیه به سمت توسعه و پیشرفت‌های جدی حرکت نماییم؟

راه‌های بسیار زیادی برای موفقیت وجود دارد. همان گونه که یک ایده الهام بخش اولیه، لزوماً منتج به یک اختراع نمی‌شود، اختراع نیز مترادف با نوآوری نخواهد بود. باید به این نکته کلیدی توجه داشت که رؤیای توسعه فناوری حاصل از ایده اولیه، نیازمند یک چارچوب عملی کارآ است. برای مثال، اگر شما یک محقق دانشگاهی هستید، شروع به کار شما می‌تواند ارتباط با دانشمندان و محققان دیگر و یا توسعه دهندگان مرتبط با ایده شما باشد. در مقابل اگر در صنعت مشغول به فعالیت هستید، برای توسعه ایده خود نیازمند تغییر در استراتژی‌های توسعه‌ای شرکت و طراحی مجدد ساز و کار تخصیص منابع (نظیر اتخاذ سیاست‌های همکاری با متخصصین دانشگاهی و به صورت کلی استفاده از برخی منابع خارج از سازمان) به منظور توسعه ایده مذکور خواهید بود. به عبارت دیگر، مسیرهای متعددی جهت حرکت به سمت توسعه ایده وجود دارد که حتی بکارگیری همزمان برخی از آن‌ها می‌تواند احتمال موفقیت را دو چندان نماید.
در حالی که استفاده از حمایت‌های دولتی و جذب منابع برای پیشبرد فعالیت‌های تحقیق و توسعه برخی فناوری‌های خاص بسیار راهگشا است، در نهایت می‌بایست به سمت ایجاد یک کسب و کار پایدار و قابل اطمینان که محصولات و خدمات آن نهایتاً به بازار عرضه می‌گردد، حرکت نمود. در این مسیر طیف گسترده‌ای از استراتژی‌های جذب منابع، اعم از منابع دولتی و یا خصوصی کوچک و بزرگ را شامل می‌گردد. هر چه بر جذب منابع بخش خصوصی تأکید نماییم، در مقابل باید حد بیشتری از اختیارات مدیریت کسب و کار خود را واگذار نماییم و این می‌تواند تصمیم در مورد انتخاب سرمایه‌گذار خارج از سازمان را به امری بسیار حساس و پیچیده بدل نماید. همان گونه که اکثر کارآفرینان تأکید می‌کنند، فرآیند جذب منابع، پر پیچ و خم و دشوار است و مذاکرات بسیاری می‌بایست انجام داد تا نهایتاً یک سرمایه‌گذاری مطلوب بر روی ایده پیشنهادی انجام گیرد. این فرآیند مستلزم تلاش مستمر، پایبندی به مسیر دشوار تجاری‌سازی و استفاده بهینه از شبکه‌های موجود است.

6- از میان طیف وسیعی از خدمات نهادهای حمایتی، به منظور پشتیبانی از فعالیت‌های تحقیق و توسعه‌ای، چگونه خدمات مناسب را انتخاب نماییم و چه ابعادی را در انتخاب خود مورد توجه قرار دهیم؟

همان گونه که در بخش‌های پیشین اشاره گردید، طیف وسیعی از نهادهای دولتی و بخش خصوصی می‌توانند در مسیر توسعه ایده و تبدیل آن به فناوری و یا محصول قابل ارائه به بازار، کمک نمایند. انتخاب سازمان یا برنامه حمایتی مناسب و اقناع نمودن آن‌ها نسبت به جذابیت‌های کافی ایده، مسیر توسعه ایده را تا حد بسیار زیادی تسهیل می‌سازد. با توجه به سهم قابل توجه فضای مجازی در نشر اطلاعات و تعاملات حال حاضر، یکی از منابع اولیه جهت رصد نهادهای پشتیبان فعالیت‌های تحقیق و توسعه و شناسایی خدمات حمایتی هر یک از آن‌ها، اینترنت خواهد بود.
باید توجه داشت بسیاری از فرصت‌های اخذ گرنت تحقیقاتی بر جنبه‌های علمی تکیه دارد و به همین دلیل باید یکپارچگی مناسبی بین مراحل توسعه ایده از مبنای علمی اولیه تا کاربردها و نیازهای بالفعل و بالقوه موجود در بازار ایجاد گردد. تعیین اهداف شفاف و منطقی از برنامه تحقیقاتی و ارائه یک تصویر واضح از مسیر حرکت از حالت فعلی تا نقطه پایانی، می‌تواند جذابیت‌های طرح پیشنهادی را برای سرمایه‌گذار بیشتر نماید.
استفاده از تیم مناسب، یکی از نکات حیاتی در تعریف مسیر توسعه تحقیقات است، که می‌تواند شانس موفقیت را تا حد زیادی افزایش دهد. دقت کنید که نقش هر یک از افراد اضافه شده به تیم باید با دقت تعریف گردد. نکته کلیدی این است که هر تخصص برای کارکرد ثمربخش در پیشبرد مسیر، باید در سطح درستی از مشارکت تیمی قرار گیرد و لزوماً اضافه نمودن برخی کارشناسان بدون داشتن نقش واقعی در پروژه، به رقابتی‌تر شدن آن کمک چندانی نخواهد نمود. گفتنی است، علاوه بر بکارگیری تخصص‌های لازم در تیم پروژه، استفاده از برخی مکانیسم‌های مشاوره‌ای، علی‌الخصوص در زمینه‌های مالی بدون مشارکت در فعالیت‌های توسعه ایده، می‌تواند به شما کمک نماید. بدیهی است، استفاده از منابع متنوع در توسعه ایده و فناوری امکان دسترسی به اهداف تعریف شده را افزایش خواهد داد.

7- چگونه می‌توان برای اخذ گرنت‌های حمایتی رقابت نمود؟ فرآیند بررسی برنامه‌های تحقیقاتی چه جنبه‌هایی را در بر می‌گیرد؟

با توجه به محدودیت در منابع حمایتی، متقاضیان اخذ گرنت از جنبه‌های گوناگون به بررسی‌های دقیق و مقایسه‌ای برنامه‌های پیشنهادی نیازمند هستند. برای مثال، «NIH»، که با هدف تحریک نوآوری‌های فناورانه در بخش خصوصی و کسب و کارهای کوچک و نیز افزایش تجاری‌سازی نتایج تحقیقاتی تحت پوشش خود، از برخی ایده‌های نوآورانه حمایت‌های مالی می‌نماید، تنها امکان تأمین مالی کمتر از 20 درصد از برنامه‌های پیشنهادی را دارا است. پس می‌توان چنین نتیجه گرفت که شما برای پیروزی در این رقابت فشرده بر سر جذب منابع مالی حمایتی، می‌بایست یک ایده بدیع و مهم را در زمان مناسب همراه با یک برنامه تحقیقاتی دقیق، شفاف و مستند و با بکارگیری یک تیم متخصص پیشنهاد دهید و در عین حال برخی نگرانی‌های کلیدی ارزیابان و سیاست‌گذاران مراکز تأمین مالی را نیز در طرح خود لحاظ نمایید.
با توجه به حیطه‌های بسیار تخصصی موجود در فناوری‌های «High Tech»، ارزیابی طرح‌های پیشنهادی کاری بسیار دشوار، زمان‌بر و پر هزینه خواهد بود. با توجه به این که هیچ کس بهتر از صاحب ایده یا فناوری، بر حیطه‌های علمی و فناورانه مرتبط با آن تسلط ندارد، پیشنهادات شما به عنوان متقاضی اخذ گرنت تحقیقاتی (اعم از در اختیار گذاشتن اطلاعات فنی، پیشنهاد متخصصین مناسب جهت ارزیابی ایده و …) می‌تواند فرآیند بررسی طرح را تسهیل نماید.

8- برای پیشبرد فرآیند تحقیق چه باید کرد؟

فرآیند توسعه ایده به یک برنامه تحقیقاتی دقیق و در ادامه اقناع برخی سازمان‌های دولتی برای حمایت از آن، صرفاً بخش کوچکی از فرآیند پیچیده و طولانی «ایده تا بازار» خواهد بود. توسعه فناوری در مراحل بعدی نیز با موانعی جدی روبرو است که می‌بایست ملاحظات مرتبط با آن‌ها را در نظر گرفت.
دریافت گرنت‌های تحقیقاتی از سازمان‌های بزرگ، به معنای بررسی دقیق ایده و طرح تحقیقاتی تدوین شده از سوی متخصصین و ارزیابان و در نهایت تأیید آن است. با توجه به اعتبار فنی حاصل از این فرآیند که کاربردی بودن طرح را تا حد بسیاری تضمین می‌نماید و نیز جریان مالی تزریق شده به طرح (که بر خلاف سرمایه‌گذاری‌های بخش خصوصی دارای هیچ گونه محدودیت در اختیارات و واگذاری بخشی از مالکیت طرح نخواهد بود)، چشم انداز موفقیت شرکت تا حد بسیار زیادی روشن می‌نماید. همین امر می‌تواند راه را برای جذب برخی سرمایه‌گذاران ثانویه باز نموده و به همین دلیل می‌بایست دریافت گرنت‌های تحقیقاتی را با انتشار اخبار مرتبط با آن و ارائه پوستر در محافل صنعتی تبلیغ نمود.
علاوه بر این، برنامه‌ریزی برای مراحل بعدی توسعه فناوری و اخذ مجوزهای لازم (برای مثال اخذ مجوزهای سازمان غذا و دارو برای توسعه و تولید محصولات دارویی) باید در دستور کار قرار گیرد. با توجه به پیچیدگی‌های ذاتی حوزه بهداشت و درمان و نیز هزینه به نسبت بالای تحقیق و توسعه در این حوزه، پیشنهاد می‌شود مجموعه‌ای از مطالعات ایمنی و کارایی مرتبط با فناوری یا محصول نهایی، قبل از ورود به بازار و نیز پس از ورود به بازار و استفاده توسط کاربران تدوین و به موازات توسعه فناوری انجام گیرد.

10- ایده به موفقیت رسید؛ مرحله بعدی چیست؟

بازاریابی یک محصول موفق، یک نقطه عطف بزرگ در هر شرکت محسوب می‌گردد. با این حال، موفقیت در دراز مدت نیازمند برخی پارامترهای دیگر، نظیر سرعت در ارائه محصول به بازار، تنوع در مسیرهای فروش تعیین شده و در نهایت متنوع ساختن جریان‌های درآمدی خواهد بود. هنگامی که یک شرکت، یک جریان نقدی مثبت داشته باشد، درها شروع به باز شدن خواهند نمود. در این مرحله یک هدف اولیه و بسیار کلیدی، راه‌اندازی یک مسیر اصلی فروش و توسعه آن در جهات گوناگون است. از این طریق می‌توان با تنوع‌بخشی جریان‌های درآمدی (هر چند در ابتدای امر میزان آن بسیار کوچک باشد)، پایداری کسب و کار را تا حدی تضمین نمود.
یکی از اقدامات دیگر پس از ورود محصول به بازار، آغاز فعالیت‌های تحقیق و توسعه‌ای جدید به منظور بهبودهای احتمالی محصول و نیز شناسایی کاربردهای جدید برای آن است. با ورود محصول به بازار و استفاده مردم از فناوری توسعه یافته، برخی کاربردهای جدید مورد نیاز که می‌تواند بر مبنای فناوری مذکور توسعه یابد، مشخص خواهد شد. فعالیت‌های توسعه‌ای جدید مستلزم تدوین طرح تحقیقاتی جدید، دریافت کمک‌های مالی اولیه و در نهایت سرمایه‌گذاری‌های بخش خصوصی است. در واقع فرآیند «ایده تا بازار»، در دل فناوری قبلی شکل گرفته و این چرخه دوباره آغاز می‌گردد. 
باید توجه داشت که شرکت در این مرحله می‌تواند همکاری با رقبا و توسعه مشترک فرصت‌های جدید را نیز در دستور کار قرار دهد. در واقع، مسیرهای توسعه ایده با توجه به راه‌اندازی و تأسیس شرکت و تجارب ناشی از یک بار توسعه ایده اولیه و ارائه آن به بازار، تا حدی متفاوت از قبل خواهد بود. با این حال، فرآیند جدید نیز چرخه‌ای متشکل از چالش‌های نوآورانه است که می‌بایست با هدف حفظ مزیت رقابتی پایدار، در دراز مدت به صورت مستمر تکرار گردد.

9- چگونه می‌توانم محصول جدید خود را تجاری نمایم؟

بسیاری از شرکت‌های بزرگ به منظور رصد فرصت‌های موجود، به طور مرتب و پیوسته ایده‌ها و محصولات جدید مطرح شده در سخنرانی‌ها و کنفرانس‌های مختلف را دنبال می‌نمایند. حضور در جلسات مذکور و معرفی ایده و فناوری حاصل از آن، می‌تواند توجهات نسبت به محصول شما را افزایش داده و طیف وسیعی از فرصت‌های بازار را در اختیار شما قرار دهد. این نقطه، آغاز فرآیند مشارکت‌های واقعی در قالب صدور مجوزهای بهره‌برداری، سرمایه‌گذاری‌های مشترک آتی، و حتی برخی معاملات خرید و ادغام احتمالی خواهد بود.
نکته‌ای که در این مرحله باید به آن دقت کافی داشته باشید، شناسایی فرصت‌های نمایش فناوری‌های جدید مرتبط با بازار هدف شما و تمرکز بر معرفی کاربردهای فناوری و محصول خود در حوزه‌های گوناگون است. فرصت‌های بازاریابی موجود در این فرآیند و مشارکت‌های حاصل از آن با دیگر فناوران و شرکت‌های مرتبط با ایده اولیه، می‌تواند نقش مهمی در مراحل اولیه توسعه کسب و کار شما داشته باشد. با این حال، حفظ تعادل در کسب و کار چالشی بزرگ خواهد بود که در خلال فعالیت‌های بازاریابی و معرفی محصول در شبکه گسترده‌ای از فناوران، متخصصین و سرمایه‌گذاران مرتبط با بازار هدف، می‌تواند کسب و کار تازه تأسیس را با مشکل مواجه نماید. توجه مستمر به طرح کسب و کار تدوین شده و پایبندی به آن و نیز ارتباط قوی بین تیم فنی و استراتژیست‌های کسب و کار، اقداماتی است که می‌تواند فعالیت‌های آتی تحقیق و توسعه شرکت را در راستای مأموریت و چشم انداز تعریف شده پیش برد.

مقدمه‌ای بر اصول و مبانی جستجوی پتنت

داده‌های ثبت اختراع (ثبت پتنت)، یکی از منابع ارزشمند جهت اطلاع از آخرین نوآوری‌ها و پیشرفت‌های صورت گرفته در حوزه‌های مختلف فنی و علمی است. با جستجو و تحلیل پتنت، علاوه بر آشنایی با آخرین روند تحولات فنی و امکان دستیابی به فناوری‌های مدنظر، با بازیگران پیشرو و فضای رقابتی غالب نیز آشنا می‌گردیم. اما تمامی این‌ها منوط به جستجوی دقیق و همه‌جانبه اسناد ثبت اختراع بوده که چنین کاری نیاز به دانش و تجربه دارد.

اگرچه برخی از جنبه‌های جستجوی پتنت، مشابه با جستجوی انواع دیگر متون علمی و فنی، مانند مقالات علمی و گزارشات دانشگاهی است، اما این به معنای همه جنبه‌ها نبوده و تفاوت‌های شایان ذکری در این میان وجود دارد. پیش از جستجو در میان اسناد ثبت اختراع، می‌بایست یک ذهنیت، استراتژی و تاکتیک مشخص، از پیش تعیین شده و متناسب با هدف جستجو اتخاذ گردد. تفاوت بین جستجو در مقالات و اسناد علمی سنتی در مقایسه با پتنت‌ها، از ماهیت اسناد پتنت، روابط متقابل بین آن‌ها و روش منحصربه‌فرد ایجاد پایگاه‌های داده پتنت ناشی می‌شود.

در این نوشتار، رویکرد و روش‌های اولیه برای جستجوی پتنت تشریح شده تا مبتدیانی که می‌خواهند این مسیر پر پیچ‌وخم و جذاب را تازه شروع کنند، بتوانند به تنهایی از عهده این کار برآیند. بدیهی است که جستجوی پتنت، یک کار تخصصی و سرشار از ظرایف است که شاید در پروژه‌های پیشرفته، حتی نیاز به کمک گرفتن از متخصصین این کار باشد.

 

چرا جستجوی پتنت‌ها حائز اهمیت است؟

مطالب فراوانی پیرامون مزایای پتنت و نقش آن در توسعه نوآوری وجود دارد. مهم‌ترین مزیت‌های ثبت یک اختراع، حفاظت از آن در برابر سوء بهره‌برداری‌های دیگران و اشاعه و ترویج نوآوری (از طریق الزام افشای عمومی اختراع) است. با این حال، شاید از خودتان بپرسید که چرا باید در پایگاه‌های داده ثبت اختراع به جستجو بپردازیم؟ پتنت‌ها حاوی چه اطلاعات ارزشمندی هستند و چگونه می‌توان به آن‌ها دست یافت؟

جواب ابتدایی به چرایی جستجوی پتنت، این است که اولاً برخی از اطلاعات فنی موجود در پتنت‌ها را در هیچ منبع دیگری نمی‌توان یافت. یکی از جملاتی که به کرات در میان متخصصین و فعالان حوزه مالکیت فکری به گوش می‌رسد، این است که «بیش از هشتاد درصد اطلاعات فنی، تنها از طریق پتنت‌ها قابل‌دسترس می‌باشند». این مسئله، خود به خوبی نقش کلیدی پتنت به‌عنوان یک منبع ارزشمند فنی را اثبات می‌کند.

علاوه بر این، دلایل قانع‌کننده دیگری هم برای جستجوی پتنت وجود دارد. جستجو پیرامون جدیدترین اختراعات، بررسی روند توسعه یک فناوری خاص، یافتن پتنت‌های مرتبط با یک شرکت رقیب و یا حتی یک استاد دانشگاه مشهور، برخی از کاربردهای جستجوی پتنت است.

اسناد ثبت اختراع، اساساً شامل یک توصیف فنی کامل و جامع از اختراع بوده و با انتشار این اسناد، علاقه‌مندان به آن حوزه فنی، می‌توانند به تمامی این اطلاعات دست یابند. روند رو به رشد ثبت درخواست در سیستم‌های پتنت ملی و منطقه‌ای، موجب شده تا حجم قابل‌توجهی از اطلاعات فنی، به صورت عمومی انتشار یابد. به جز اسناد عمومی و اینترنت، برخی پایگاه‌های داده وجود داشته که خدمات تخصصی‌تری به جستجوگران اسناد پتنت ارائه می‌کنند. در کنار پایگاه‌های داده مشهور مانند «PATENTSCOPE»، «Espacenet»، «Google Patent»، «Free patents Online» و …، پلتفرم‌های تخصصی مالکیت فکری هم وجود داشته که خدمات خود را بعضاً رایگان و یا در قبال پرداخت حق عضویت‌ها ارائه می‌دهند. این پلتفرم‌ها که عمدتاً از سوی شرکت‌های فعال در حوزه «IP» توسعه یافته‌اند، بسته‌های متغیر و پیچیده‌ای از خدمات مختلف ارائه می‌نمایند. بدیهی است که یک همبستگی عمومی بین هزینه خدمات و پیچیدگی توانمندی‌های جستجو وجود داشته و احتمالاً هر چه پول بیشتری پرداخت کنید، خدمات پیشرفته‌تری دریافت خواهید کرد.

گفتنی است که حجم اسناد ثبت اختراع به شدت در حال فزونی است، به‌طوری که بنا بر گزارش اخیر سازمان جهانی مالکیت فکری، تنها در سال ۲۰۱۸ میلادی، بالغ بر «۳.۳۲۶.۳۰۰» درخواست از سوی متقاضیان در اقصی نقاط جهان به ثبت رسیده است. از سوی دیگر، طبقه‌بندی‌های صورت گرفته، جستجوی پتنت را تا حدی تسهیل نموده و این رشد انفجاری اسناد پتنت، خللی در یافتن اسناد مدنظر پدید نمی‌آورد.

نکته بسیار مهمی که باید به آن دقت نمود، کاربردهای جستجوی پتنت از منظر رقابتی است. پتنت‌ها نه‌تنها حاوی اطلاعات فنی هستند، بلکه به‌عنوان یک سند حقوقی، مالکین پتنت را مشخص نموده و وضعیت حقوقی اختراع را نشان می‌دهند. همچنین اسناد پتنت، شامل فهرست مخترعینی هستند که مسئولیت فنی اختراع و توسعه آن را بر عهده داشته‌اند. بر این اساس، شما می‌توانید از طریق جستجوی پتنت و یافتن ثبت اختراعات مرتبط با حوزه فنی مدنظرتان، مخترعین، افراد و شرکت‌های فعال در این حوزه را شناسایی نمایید؛ اطلاعاتی که از لحاظ تجاری می‌تواند بسیار حائز اهمیت و کارساز باشد.

 

گام اول: شناسایی هدف و استراتژی جستجو

به منظور جستجوی پتنت، در گام نخست نیاز به یک تجزیه‌و‌تحلیل برای شناسایی هدف و استراتژی جستجو می‌باشد. نوع کسب‌وکار، جایگاه آن در فضای رقابتی، نقش کاربر جستجوی پتنت در کسب‌وکار مذکور و مواردی از این دست، استراتژی اولیه جستجوی پتنت و هدف از آن را مشخص می‌کند. لذا ابتدا بهتر است سؤالاتی شبیه به موارد زیر را در نظر بگیرید:

  • چه کسی هستید؟
  • پیشینه شما چیست؟
  • وظیفه جستجوی پتنت، چگونه و از سوی چه کسی به شما سپرده شده است؟
  • ماهیت کسب‌وکار شما چیست؟

سؤال بسیار مهم‌تر، هدف از جستجوی پتنت است. به عبارت دیگر، شما باید مشخص کنید که چرا به دنبال اطلاعات پتنت هستید؟ برای این کار، به سؤالات زیر پاسخ دهید:

  • آیا این کار بخشی از فرآیندهای معمول است؟
  • آیا هدف دیگری مانند بررسی پیشرفت‌های فناورانه مدنظر است؟
  • آیا شرکت برای تولید محصولات جدید برنامه دارد؟
  • آیا هدف دفاع از سبد دارایی‌های فکری شرکت است؟
  • آیا به دنبال ادغام با شرکت دیگر یا تملک آن هستید؟

پرسش دیگری که باید به آن پاسخ دهید، سطح جستجویی است که می‌خواهید انجام دهید. برای این کار نیز، سؤالات زیر را در نظر داشته باشید:

  • آیا جستجوی شما راهبردی و طولانی‌مدت است، یا تاکتیکی و کوتاه‌مدت؟
  • آیا درگیر یک جستجوی موقتی و یک‌باره هستید، یا این‌که می‌خواهید به صورت مستمر و دوره‌ای نسبت به امر جستجوی پتنت اقدام نمایید؟
  • چه تصمیماتی بر اساس نتایج جستجو اتخاذ می‌گردد و چه کسی این تصمیمات را می‌گیرد؟
  • آیا فرمت گزارش و تحلیل‌های صورت گرفته مشخص شده است؟

در بحث جستجوی پتنت، کاملاً باید مشخص کنید که دنبال چه نوع اطلاعاتی هستید. این پرسش که در ادامه چرایی جستجوی پتنت و هدف از آن مطرح می‌گردد، رویکرد شما به جستجوی پتنت و روش احتمالی برای انجام جستجو را آشکار می‌سازد. برای مثال، نوع اطلاعات می‌تواند یکی از موارد زیر باشد:

  • اطلاعات کاملاً فنی
  • اطلاعات حقوقی (اعتبار اسناد شناسایی شده و وضعیت حقوقی آن‌ها)
  • اطلاعات لازم برای جلوگیری از نقض پتنت توسط دیگران
  • اطلاعات لازم برای ثبت اختراع
  • اطلاعات تجاری مرتبط با فناوری
  • اطلاعات مرتبط با رقبا
  • اطلاعات مرتبط با مخترعین توانمند و فعال
  • اطلاعات مرتبط با متقاضیان فعال
  • نقاط کانونی فناوری

اگر یک جستجوگر مبتدی هستید، درک و پاسخگویی به سؤالات فوق، به شما اعتمادبه‌نفس داده و با یک جهت‌دهی اولیه، مسیر جستجو را به شما می‌شناساند.

پیش از آن‌که جستجوی پتنت را آغاز نمایید، بررسی کنید که از قبل چه چیزهایی می‌دانید و چه اطلاعاتی می‌توانید به دست آورید. از موتورهای جستجوی اینترنتی، دائره‌المعارف‌ها و فرهنگ‌های آنلاین استفاده کنید. روزنامه، مجله، نشریات تجاری و مقالات علمی، می‌توانند منابع مفیدی برای این کار باشند. از اطلاعات مذکور، برای کمک به شروع جستجو استفاده کنید. در مورد دور و بر خود هوشیاری به خرج دهید. گاهی اوقات محصولات موجود در محیط پیرامونی شما، یک ایده خوب برای شناسایی پتنت‌های کلیدی هستند. اگر برای محصول خاص مورد نظرتان، یک رهبر بازار را می‌شناسید، یافتن پتنت‌های وی می‌تواند سرنخی برای یافتن پتنت‌های سایر رقبا باشد.

 

انواع جستجوی پتنت

با توجه به سؤالاتی که در بخش‌های پیشین مطرح شد و هدف شما از جستجوی پتنت، انواع مختلفی از جستجو وجود دارد. در ادامه، با مهم‌ترین انواع جستجوی پتنت آشنا می‌شویم.

۱-     جستجوی دانشی (State of the Art Search):

جستجوی دانشی، احتمالاً ساده‌ترین نوع جستجو است که در آن بررسی کلیه اسناد انتشار یافته در یک حوزه فنی خاص یا درخواست‌های به ثبت رسیده از سوی متقاضیان یا مخترعین خاص، در دستور کار قرار می‌گیرد. این نوع از جستجو، مطابق با گستره حوزه فنی مورد نظر یا حجم فعالیت‌های مخترعین یا شرکت‌های هدف، ممکن است با ارائه اسناد زیادی همراه باشد. این نوع از جستجو، به عنوان پیش‌نیازی برای اقدامات بعدی مانند ثبت درخواست جدید نبوده و صرفاً کسب دانش و اطلاعاتی را دنبال می‌کند که با استفاده از توصیفات مکتوب یا شفاهی از طریق استفاده، نمایش، تبلیغ، در معرض عموم قرار دادن و یا هر روش دیگری در دسترس قرار می‌گیرد.

۲-    جستجوی دانش پیشین یا بررسی قابلیت پتنت شدن (Prior Art / Novelty/ Patentability Search)

این نوع از جستجو، یک نوع خاص از جستجوی آخرین دستاوردهای علمی است. جستجوی دانش پیشین که با هدف بررسی دقیق احتمال پتنت شدن یک اختراع صورت می‌پذیرد، بر جدید بودن اختراع تأکید داشته و یک امر رایج در صنعت، پیش از اقدام به ثبت درخواست در سیستم پتنت محسوب می‌شود. علاوه بر آن، اغلب دفاتر ثبت اختراع، از این جستجو به‌عنوان بخشی از فرآیند ارزیابی درخواست‌های ثبت شده استفاده می‌کنند. هدف از جستجوی دانش پیشین، بررسی این مسئله است که آیا اختراع مدنظر برای ثبت در سیستم پتنت، شروط جدید بودن، گام ابتکاری و کاربرد صنعتی را احراز می‌کند یا خیر. نتیجه این جستجو (در حالت ایده‌آل)، یک لیست نسبتاً کوتاه از موارد انتشار یافته، به‌ویژه پتنت و سایر مطالب فنی است که نزدیک‌ترین اطلاعات به دانش پیشین در یک حوزه خاص از فناوری یا محصول را پوشش می‌دهد.

۳-    جستجوی آزادی عمل (Freedom to Operate Search-FTO)

جستجوی آزادی عمل که گاهی مواقع، جستجوی آزادی برای اقدام هم نامیده می‌شود، احتمالاً پر ریسک‌ترین و در عین حال پرهزینه‌ترین نوع جستجو است. پتنت‌ها نوعی حقوق انحصاری هستند که به دارندگان حق جلوگیری از سوءاستفاده دیگران از فناوری پتنت شده را می‌دهند. البته پتنت‌ها با محدودیت زمانی و منطقه‌ای مواجه می‌باشند و همین مسئله، می‌تواند موضوعی جذاب برای یافتن مناطقی باشد که می‌توان از یک اختراع، فناوری یا محصول خاص، بدون ترس و نگرانی از نقض پتنت دیگران، استفاده نمود. هدف اصلی در جستجوی آزادی عمل، کشف این امر است که از لحاظ جغرافیایی و با توجه به محدودیت‌های زمانی ثبت اختراع، در چه کشورها و مناطقی، هیچ محافظتی وجود نداشته و اگر پتنتی یافت می‌شود، آن پتنت در چه زمانی منقضی خواهد شد.

برای درک بهتر، تصور کنید که شما یک فناوری منحصربه‌فرد، مثلاً نوع خاصی از دستگاه جمع‌آوری زباله خانگی را تولید کرده‌اید. بازار را بررسی نموده و یک فرصت ارزشمند برای حضور در یک بازار بین‌المللی و گسترده را مشاهده می‌کنید. منطقاً باید فوراً نسبت به تجاری‌سازی و عرضه محصول به بازارهای مذکور اقدام نمایید. اما یک مشکل وجود دارد. یک شرکت دیگر هم در بازار فعال است که فناوری مشابهی در اختیار دارد، آن هم یک فناوری پتنت شده و تحت محافظت! برای این‌که بدانید آیا می‌توانید از اختراع خود استفاده تجاری ببرید، لازم است یک جستجوی «FTO» انجام دهید. شما در می‌یابید که این شرکت، پتنت‌های معتبری برای اختراع خود در کل کشورهای اروپایی و آمریکا دارد، اما در جاهای دیگر این‌چنین نیست. به عبارت دیگر، شما در کشورهایی مانند استرالیا، کانادا، آمریکای جنوبی و حتی آسیا آزادی عمل دارید. بنابراین به فکر فروش و توزیع محصول در آن کشورها می‌افتید، چراکه شرکت رقیب، هیچ اقدام محافظتی در آن بازارها انجام نداده است.

اجازه دهید این مثال را کمی تغییر دهیم. فرض کنید بزرگ‌ترین بازارها برای محصول شما، اروپا و آمریکا است، جایی که شرکت رقیب دارای پتنت‌های متعدد می‌باشد. جستجوی آزادی عمل شما، باید معطوف بر شناسایی زمان منقضی شدن این پتنت‌ها باشد. این کار البته ریسک‌های خاص خود را دارد. برای مثال، یک پتنت می‌تواند به ظاهر نامعتبر باشد (به دلیل ناتوانی در پرداخت هزینه‌های تمدید و نگهداری)، اما ممکن است مدتی بعد تأیید شود که البته جمع‌آوری صحیح اطلاعات در این خصوص، می‌تواند این موارد استثنا را هم تا حدودی مرتفع نماید. دانستن این‌که پتنت قابلیت اجرایی دارد یا خیر، بسته به وضعیت حقوقی و اعتبار آن دارد. روش قطعی برای تعیین فعال بودن یا عدم اعتبار یک پتنت در یک کشور خاص، این است که از دفتر مالکیت فکری آن کشور استعلام نمایید. این مسئله آنقدرها هم ساده نیست؛ همه دفاتر مالکیت فکری، امکان ارتباط آنلاین برای استعلام وضعیت را ندارند و دسترسی به این اطلاعات، کمی دشوار است. برخی پایگاه‌های داده ثبت اختراع، نظیر «Google Patents»، آخرین وضعیت حقوقی پتنت‌ها را ارائه می‌دهند که البته برای اطمینان، می‌بایست از دفتر اعطاکننده استعلام نمود.

شاید تصور کنید که جستجوی آزادی عمل و بررسی پتنت‌ها در مناطق جغرافیایی مختلف و وضعیت حقوقی آن‌ها، آنقدرها هم سخت نیست. اما در عمل این‌طور نیست، به‌ویژه زمانی که یک اختراع خاص به اختراع دیگری وابسته باشد. در این حالت، شرایط پیچیده‌تری رخ می‌دهد. مصداق بارز این وضعیت، خودروهای خودران و یا فناوری‌های ارتباطی به‌عنوان محصولات بسیار پیچیده‌ای است که متشکل از چندین و چند زیرفناوری بوده و عملاً شما با پتنت‌های متعدد و البته متقاضیان فراوان سر و کار دارید. در این حالت، اخذ مجوز بهره‌برداری از پتنت برای برخی از زیرفناوری‌ها، به شما کمک می‌کند تا بتوانید آزادی عمل کافی برای ارائه محصول در برخی مناطق جغرافیایی را بیابید.

۴-    جستجوی تعارض (Opposition search)

این مدل از جستجو، عموماً از سوی دیگران و به‌ویژه رقبا انجام می‌گیرد. آن‌ها با این باور که یک پتنت خاص نباید توسط دفتر ثبت اختراع به متقاضی آن اعطا گردد، نسبت به این مدل جستجوها آقدام می‌کنند. زمان‌بندی مجاز این نوع جستجو، کمی به فرآیند ارزیابی و اعطای گرنت وابسته است، اما عموماً می‌تواند در هر زمانی در طول فرآیند بررسی و اعطای گواهی ثبت اختراع صورت پذیرد (برای مثال، در دفتر ثبت اختراع اروپا، این مهلت تا 9 ماه پس از تاریخ اعطای گواهی است).

اساس و بنیان یک جستجوی تعارض، بر این اصل استوار شده که چرا یک درخواست خاص نباید مورد تأیید قرار گرفته و گواهی ثبت اختراع به متقاضی آن اعطا گردد. از منظر عملی، جستجوی تعارض به معنای یافتن دستاوردهای علمی قبلی (دانش پیشین) بوده که ارزیابان پتنت و مقام رسمی اعطاکننده گواهی، ممکن است آن‌ها را نادیده گرفته باشند.

۵-    جستجوی اعتبار یا عدم اعتبار ((In)Validity Search)

این نوع جستجو، هم قیاس با جستجوی تعارض است، اما در دوره زمانی دورتری در طول عمر پتنت مطرح می‌شود. هدف این نوع جستجو، این است که دستاورد علمی پیشینی آشکار شود که بر اساس آن، یک پتنت گرنت شده رد اعتبار گردد.

 

کلیدواژه‌های جستجو

اگر از یک شخص عادی بخواهید که یک اختراع را توصیف نماید، احتمالاً واژه‌هایی را بکار می‌گیرد که از طریق آن‌ها، کاری که اختراع انجام می‌دهد را تشریح کند. نحوه ساخت، نام آن (اگر نامی عمومی و رایج داشته باشد) و حتی برخی اجزای کلیدی اختراع، از سایر مواردی است که افراد به آن‌ها اشاره می‌کنند. کلیدواژه‌ها، جزئی مهم در جستجوی پتنت محسوب می‌شوند و استفاده از کلیدواژه‌های درست و مناسب، می‌تواند دستیابی به اطلاعات مدنظر را تسهیل نماید. با این حال، موانعی بر سر راه وجود دارد که باید به آن‌ها توجه نمود.

مشکل جستجو بر حسب کلیدواژه، اول از همه این است که ممکن است دقیق و متناسب انتخاب نشده باشد. مثلاً واژه پل (Bridge) را در نظر بگیرید. این واژه، به زمینه‌های زیادی مرتبط است. یک پل می‌تواند یک سازه برای ایجاد مسیری بر روی یک رودخانه باشد. حتی می‌تواند پل جاده‌ای، پل ریلی یا پل کانالی باشد. سازه‌های پل متفاوتی وجود دارند، مانند پل‌های معلق یا پل‌های کابلی. یک پل همچنین می‌تواند بخش پشتیبان، تنظیم‌کننده و انتقال‌دهنده آلات موسیقی مانند ویولن، گیتار و غیره باشد و یا حتی یک تجهیز دندانی برای پر کردن شکاف‌های دندان کشیده شده. از پل در مدارات الکترونیکی هم استفاده می‌شود. بدیهی است که استفاده از این کلیدواژه، ممکن است شما را به حوزه‌های فنی کاملاً پرت و نامرتبط با فناوری مدنظرتان هدایت نماید. نکته دیگری که در این زمینه باید به خاطر داشته باشد، تفاوت‌های معنایی و کاربردی در حوزه‌های مختلف است. به عنوان مثال در حوزه احتراق سوخت فسیلی، واژه «Boiler» در اروپا و «Furnace» در آمریکا رایج‌تر است.

مترادف‌های ثانویه یا «Secondly Synonyms»، اغلب در حوزه شیمی استفاده می‌شوند. برای مثال، فرمول شیمیایی «CH3COOH»، برای هر شیمیدانی قابل تشخیص است. استیک اسید (نام غیرعلمی)، اتانوئیک اسید (نام سیستماتیک)، اتان-۱-کربوکسیلیک اسید و برخی دیگر معادل‌ها نیز گاهاً بجای این فرمول شیمیایی مور  استفاده قرار می‌گیرند. این معادل‌های تخصصی، ممکن است روند جستجوی پتنت را کاملاً تغییر داده و منجر به یافتن پتنت‌هایی ارزشمند شوند.

سومین چالش جستجوی پتنت از منظر کلیدواژه‌ها، زبان پتنت‌ها است. اغلب بنا به دلایل حقوقی و گاهی اوقات برای پنهان کردن پتنت‌ها از دسترس افراد، مخترعین و تدوین‌کنندگان اسناد پتنت، اقدام به استفاده از اصطلاحات، کلمات و دستور زبان‌های تخصصی و مبهم می‌کنند. این رویکرد عامدانه، کار را برای جستجو و یافتن چنین پتنت‌هایی دشوار می‌کند. برای درک بهتر، چنین تصور کنید که در یک درخواست ثبت اختراع، به جای «قلم» از «ابزار نوشتن» استفاده شود و یا «فنر» را یک «قطعه کشسانی» و «پیچ» را «ابزار سفت کردن» بنامند. در هنگام جستجوی کلیدواژه‌ها، خلاقیت مخترعین و متقاضیان در آماده‌سازی اسناد پتنت را فراموش نکنید.

 

چرا نباید به جستجو در عنوان پتنت‌ها اکتفا نمود؟

عنوان‌ها همیشه بهترین مکان برای جستجو با کلیدواژه‌ها نیستند. برخی مواقع استفاده از عنوان‌ها به منظور جستجو، می‌تواند مبهم یا حتی منحرف‌کننده هم باشد. هنگامی‌که با کلیدواژه جستجو می‌کنید، بهترین کار این است که جستجو را گسترش داده و آن را حداقل شامل چکیده پتنت نمایید. درخواست‌های ثبت اختراع، می‌بایست چکیده‌هایی مختصر، واضح و توصیفی داشته باشند و به همین دلیل، در صورت مدنظر قرار دادن چکیده در فرآیند جستجو، احتمال نتایج مطلوب بیشتر می‌شود. (لازم به ذکر است که عنوان و چکیده هیچ تأثیر حقوقی برای متقاضی نداشته و استفاده از واژه‌های غیردقیق و گمراه‌کننده، می‌تواند در هر دو مورد رخ دهد.)

تعمیم دادن جستجو به چکیده و سایر قسمت‌های پتنت، یک شمشیر دو لبه است. از یک‌سو، نتایج را دقیق‌تر نموده و برخی پتنت‌ها که عامدانه کلی‌گویی کرده و عناوینشان مبهم است، شناسایی می‌شوند. با این حال، معمولاً فرصت لازم برای جستجوی متن پتنت‌ها موجود نیست. بدیهی است، در صورتی که این زمان در اختیار شما باشد، جستجوی متن کامل پتنت‌ها می‌تواند ریسک از دست دادن اسناد مرتبط را به شدت کاهش دهد.

 

طبقه‌بندی پتنت‌ها

همان‌طور که اشاره شد، حجم عظیمی از اسناد پتنت وجود دارد و هر لحظه هم بر تعداد آن‌ها افزوده می‌شود. اگر نوعی فهرست‌بندی یا طبقه‌بندی وجود نداشته باشد که به شما کمک کند تا جالب‌ترین و مرتبط‌ترین پتنت‌ها را پیدا کنید، بسیاری از پتنت‌ها برای شما غیرقابل دسترسی خواهند بود. بزرگ‌ترین مزیت طبقه‌بندی‌های صورت گرفته، همین است که امکان جستجو و دسترسی به اسناد پتنت را تسهیل نماید.

سیستم‌های طبقه‌بندی مختلفی وجود دارند که برخی از آن‌ها به صورت بین‌المللی به رسمیت شناخته شده است. استفاده از این سیستم‌های طبقه‌بندی، فرایند جستجو را آسان‌تر می‌سازد. به‌عنوان یک قیاس، فرض کنید وارد یک کتابخانه عمومی با هزاران کتاب می‌شوید. بخش‌های مختلفی با برچسب‌هایی نظیر علم، مهندسی، هنر، علوم انسانی و غیره وجود دارد. فرض کنید وارد بخش علوم شوید و می‌بینید که به زیر بخش‌های مختلفی مانند فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی، ریاضی و … تقسیم شده است. بدیهی است که چنین طبقه‌بندی‌هایی، یافتن کتاب مدنظرتان را ساده‌تر می‌کند.

مرور تاریخچه توسعه و تکامل سیستم‌های طبقه‌بندی پتنت، دو نکته مهم را روشن می‌سازد. اول این‌که طبقه‌بندی پتنت با هدف مرتب‌سازی اسناد ثبت اختراع و تسهیل جستجو و بازیابی آن‌ها، در کشورهای مختلف و به صورت کاملاً مستقل آغاز گردیده است. از طرف دیگر، نوعی روند همگرایی و بین‌المللی شدن در توسعه سیستم‌های طبقه‌بندی وجود داشته که نقطه اوج آن، سیستم‌های بین‌المللی «IPC» و «CPC» است.

۱-     سیستم طبقه‌بندی بین‌المللی پتنت (IPC):

این سیستم، بر اساس توافقنامه استراسبورگ (مصوب سال ۱۹۷۱ میلادی) و مبتنی بر یک ساختار سلسله مراتبی از نمادهای مستقل زبانی توسعه یافته و از آن برای طبقه‌بندی و کدگذاری پتنت‌ها و یوتیلیتی مدل‌ها در حوزه‌های مختلف فناوری، استفاده می‌شود. سیستم «IPC»، ذیل سازمان جهانی مالکیت فکری قرار داشته و طی آن، فناوری‌ها به هشت بخش اصلی تقسیم شده که تقریباً ۷۰ هزار زیرمجموعه برای آن‌ها ایجاد می‌گردد. هشت زیرشاخه اصلی، عبارتند از:  نیازهای انسانی / عملیات اجرایی؛ حمل‌ونقل / شیمی؛ متالورژی / منسوجات؛ کاغذ / سازه‌ها و بناهای ثابت / مهندسی مکانیک؛ روشنایی؛ گرمایش؛ جنگ‌افزارها؛ انفجار / فیزیک / الکتریسیته».

۲-    سیستم طبقه‌بندی مشترک پتنت (CPC):

این سیستم، به‌طور مشترک توسط دفاتر ثبت اختراع اروپا و آمریکا و با هدف هماهنگ‌سازی سیستم‌های طبقه‌بندی قبلی، توسعه یافته است. برخلاف «IPC» که در حدود ۷۰.۰۰۰ زیرمجموعه در خود جای داده است، سیستم «CPC» دارای بیش از ۲۵۰.۰۰۰ زیرمجموعه بوده و از این منظر، بسیار دقیق‌تر از سایر سیستم‌های طبقه‌بندی پتنت می‌باشد.

 

مسئله مهمی که در استفاده از سیستم‌های طبقه‌بندی باید به خاطر داشته باشید، یافتن مرتبط‌ترین اسناد پتنت از طریق کدهای طبقه‌بندی است. برای این کار: ۱) مرتبط‌ترین طبقه با حوزه مدنظرتان را بیابید، ۲) از آن طبقه برای پیدا کردن مرتبط‌ترین پتنت‌ها استفاده کنید، ۳) اگر نتایج بیش از حدی یافتید، با استفاده از کلیدواژه‌ها و مترادف‌های ثانویه، آن‌ها را محدود کنید. فراموش نکنید که ترکیب کلیدواژه‌ها (و مترادف‌ها) همراه با عبارت‌های طبقه‌بندی، می‌تواند روشی به شدت کارآ برای جستجوی پتنت باشد.

 

جستجوی نام مخترعین و متقاضیان (در یک نام چه چیزی وجود دارد؟)

دو نوع نام را باید در هنگام جستجوی پتنت در نظر بگیرید. اولین مورد، نام متقاضی است (سازمانی که پتنت را درخواست نموده و در نهایت گواهی ثبت اختراع به وی اعطا می‌گردد). متقاضیان عموماً اشخاص حقوقی هستند، اما در برخی موارد هم، مخترعین به صورت فردی اقدام به ثبت اختراع خود می‌کنند که در اینجا متقاضی همان فرد یا افراد مخترع خواهند بود.

مسائلی که مخصوصاً در هنگام جستجوی نام متقاضی باید در نظر بگیرید، شامل شکل‌های مختلف اسم شرکت است. از آنجاکه پتنت‌ها از کشورهای مختلفی ارسال می‌شوند، لذا لازم است که به هجی متفاوت نام‌ها در کشورهای مختلف توجه داشته باشید. در بسیاری مواقع نیز، یک شرکت هلدینگ، از طریق بازوی سرمایه‌گذاری یا یکی از زیرمجموعه‌های خود اقدام به ثبت درخواست می‌کند. تحلیل وضعیت پتنت‌های جستجوی شده از این منظر، کمی دقت و آگاهی نسبت به فضای رقابتی حال حاضر دارد. البته ممکن است شرکت‌های مختلف تغییر وضعیت داده و یا حتی نام و نشان آن‌ها، به دلایلی نظیر ادغام در شرکت‌های دیگر، تغییر یافته باشد. مجموعه پتنت‌های در اختیار یک بازیگر رقیب را با توجه به این نکات ظریف و در عین حال مهم، جستجو نمایید.

دومین مورد، نام مخترع یا مخترعین است. در ارتباط با نام مخترع، شما باید از تغییرات زیاد در هجی، ترتیب نام‌ها و … مطلع باشید. اسم افراد را می‌توان جابه‌جا نوشت، اشتباهی هجی کرد و اشتباه تایپی نیز ممکن است رخ دهد. برخی اوقات مخترعین از نام میانی استفاده کرده‌اند و گاهی اوقات نه. مطمئن شوید که نام «جک اسمیتی» که شما یافته‌اید همان «جک ایبنزر اسمیت» است که به دنبال آن هستید.

 

مشابه اما متفاوت؛ خانواده‌های پتنت

یک متقاضی پتنت، می‌تواند برای اختراعی مشابه، درخواست‌های متعددی را به دفاتر ثبت اختراع مختلف ارسال نماید (طی 12 ماه پس از تاریخ ثبت درخواست اولیه). این درخواست‌ها، در اصل مرتبط با اختراعی مشابه بوده و همه آن‌ها به پرونده ثبت اختراع اولیه اشاره دارند. به این مجموعه از پتنت‌ها، خانواده پتنت یا «Patent Family» گفته می‌شود.

مفهوم خانواده پتنت، در جستجوی پتنت‌ها می‌تواند بسیار راهگشا باشد. شناسایی این پتنت فامیلی‌ها، در وهله اول استراتژی پتنت شرکت و در نتیجه استراتژی تجاری احتمالی را برای عرضه محصول نهایی به بازارهای مختلف روشن می‌سازد (با توجه به کشورهایی که در آن‌ها اقدام به ثبت درخواست شده است).

علاوه بر این، با توجه به زمان ثبت درخواست، اعطای گواهی و مدت اعتبار پتنت‌ها، قابلیت تجاری‌سازی و عرضه محصول فناورانه مشابه از سوی شما، مشخص خواهد شد. بدیهی است که در هر مورد، شما خواهید دانست که فناوری مدنظرتان در کدام کشور قابلیت اجرایی داشته و یا در آینده قابلیت اجرایی خواهد داشت.

از نقطه‌نظر جستجو، کل پتنت‌های منتشر شده در یک خانواده پتنت، به اختراعی مشابه اشاره داشته و تنها درخواست‌هایی متفاوت به زبان‌های متفاوت (ترجمه‌های رسمی به زبان‌های مختلف) هستند. برای مثال، نسخه‌های انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، فنلاندی، اسپانیایی و کره‌ای از یک ثبت اختراع که در کشورهای مذکور و در قالب یک پتنت فامیلی به ثبت رسیده‌اند.

 

دقت تا نهایت امکان؛ بررسی استنادات پتنت

همان‌طور که مقالات علمی معمولی ارجاعاتی به مقالات دیگر دارند، اسناد پتنت نیز شامل استنادهای مختلفی هستند. موضوع استنادها و تحلیل استناد، موضوعی پیچیده ولی بسیار دقیق برای فهم روندهای فناورانه و یافتن یک سند کلیدی در حوزه مدنظر است.

استناداتی که به یک پتنت ارجاع داده می‌شوند، بیانگر میزان اهمیت این پتنت برای دستیابی به فناوری‌های جدید بوده و حاکی از آن است که این پتنت، به عنوان دانش پیشینی برای اختراعات دیگر مورد استفاده قرار است. تعداد استنادات پتنت‌ها، به عنوان یکی از فاکتورهای مهم در زمان جستجوی پتنت‌ها به شمار رفته که با توجه به اهمیت بالای پتنت‌های با تعداد استناد بالاتر نسبت به سایر پتنت‌ها، بایستی مورد توجه قرار گرفته و با ظرافت خاصی مورد نظر قرار گیرد.

 

منبع : sciencedirect

انجام پروژه جایگزین خدمت در دستگاه‌های دفاعی و دولتی

پروژه جایگزین خدمت

تسهیلات نظام وظیفه تخصصي براي افراد فعال در شرکت‌هاي دانش‌ بنيان، شرکت‌های مستقر در مراکز رشد و پارک‌های علم‌وفناوری و شرکت‌های فناور

 معاونت علمی و فناوری رییس جمهور و بنیاد ملّی نخبگان به منظور پشتیبانی از فعالیت‌­های تخصصی دانش‌آموختگان برترِدانشگاهي که به فعالیت‌­های فنّاورانه اشتغال دارند، تسهیلات نظام ­وظیفۀ تخصصی را براي افراد فعال در شرکت‌هاي دانش بنيان ، مستقر در مراکز رشد و پارک های علم و فناوری و فناور در نظر گرفته است.

 

توجه مهم:

–  فرد متقاضی پس از احراز امتیازهای لازم، به ستاد کل نیروهای مسلح معرفی می شود و بعد از اجرای پروژه پژوهشی مورد نیاز یکی از سازمان‌های دفاعی یا دولتی کشور، کارت پایان خدمت خود را دریافت می نماید.

–  در طول انجام پروژه تحقیقاتی، فرد متقاضی بر حسب صلاح‌دید سازمان دفاعی یا دولتی، می تواند بصورت پاره وقت در محل آن سازمان حضور یابد و ارتباط کاری خود را با شرکت دانش بنیان حفظ نماید.

–  افرادی که در شرکت‌های همکار دفاعی (عضو مرکز سمتا، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح) فعالیت دارند، می توانند بر روی پروژه مرتبط در داخل خود شرکت فعالیت نمایند و کارت پایان خدمت دریافت کننند که لازم است برای هماهنگی به مرکز سمتا مراجعه نمایند. 

 

شيوه‌نامه بهره‌­مندی دانش ­آموختگان فنّاور

از تسهیلات خدمت نظام وظیفۀ تخصصی (مصوب بهمن 1396)

 

مقدمه

در راستای افزایش اثر بخشی خدمت سربازی و به استناد تبصره‌های مواد 3 و 4 آیین‌نامۀ «شناسایی و پشتیبانی از دانش‌آموختگان برتر دانشگاهی»، مصوّب هیئت امنای بنیاد ملّی نخبگان در تاریخ 13/3/1394، و به منظور اجرایی‌سازی بند «الف- 3» از مادّۀ 4 آیین‌نامه و با هدف پشتیبانی از فعالیت‌­های نوآورانۀ دانش‌­آموختگان برترِ دانشگاهی و نیز حمایت از نهادهای فنّاورانه، دانش‌­آموختگان برترِ فنّاور، طبق شرایط این شیوه‌­نامه، در چارچوب قوانین و مقررات کشور،  می‌­توانند از تسهیلات خدمت نظام وظیفۀ تخصصی بهره­‌مند شوند.
 

ماده 1: تعاریف

برای رعایت اختصار تعاریف زیر در این شیوه‌­نامه رعایت می‌­شود:

الف. بنیاد: منظور بنیاد ملّی نخبگان است.

ب. معاونت برنامه‌ریزی: منظور معاونت برنامه‌ریزی و نظارت بنیاد است.

ج. مرکز: منظور مرکز شرکت‌ها و مؤسسات دانش بنیان معاونت علمی و فنّاوری ریاست جمهوری است.

د. نهادهای توسعه فنّاوری‌ و نوآوری:  منظور ستادهای توسعه فناوری‌­های راهبردی، شتاب­دهنده‌­های کسب و کار دارای مجوز از مرکز شتاب­دهی نوآوری، صندوق­‌های سرمایه‌­گذاری جسورانه دارای مجوز از سازمان بورس و اوراق بهادار، صندوق­‌های پژوهش و فناوری غیردولتی، شرکت‌­های سرمایه‌گذاری خطرپذیر به تایید انجمن صنفی کارفرمایی صندوق‌­ها و نهادهای سرمایه گذاری خطرپذیر است.
ه. شرکت: منظور  شرکت‌های فعال در حوزة فنّاوری از جمله شرکت‌­ها و مؤسسه­‌های دانش­‌بنیانِ مشمول مزایای قانون «حمایت از شرکت­‌ها و مؤسسات دانش­‌بنیان و تجاری‌­سازی نوآوری و اختراعات» مصوّب مجلس شورای اسلامی در تاریخ 5/8/1389 و شرکت‌های مستقر در مراکز رشد و پارک‌های علم و فنّاوری، شرکت‌های خلاق و شرکت‌های معرفی شده از سوی نهادهای توسعة فنّاوری و نوآوری که از سوی مرکز تأیید می‌شود، است.

 و. دانش­‌آموخته برتر: منظور هر یک از دانش‌­آموختگان مؤسسه‌های علمی، موضوع بند الف- 3 از مادّۀ 4 آیین‌­نامۀ «شناسایی و پشتیبانی از دانش­‌آموختگان برتر دانشگاهی» است.

 

ماده 2: شرایط مشمولان

چنانچه دانش‌­آموختۀ دانشگاهی در هریک از مقاطع کارشناسی،کارشناسی‌ارشد یا دکتری تخصصی در یکی از شرکت­ها به فعالیت مشغول باشد، با شرایط زیر مجاز است از تسهیلات خدمت نظام وظیفۀ تخصصی بهره‌­مند ‌شود.

تبصرة 1: دانش‌آموختگان دوره‌های «دکتری حرفه‌ای» و نیز دوره‌های «تخصص بالینی، تخصص پزشکی و فوق تخصص» موردتأیید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی؛ به ترتیب معادل با دانش‌آموختگان دورة «کارشناسی ارشد» و دورة «دکتری تخصصی» محسوب می‌شوند.
 

الف. شرایط شرکت
شرکت  بنا به بررسی و تأیید  مرکز، باید دارای شرایط زیر باشد:

الف-1. دارای اظهارنامۀ مالیاتی باشد.

 

ب. شرایط دانش‌­آموخته برترِ فنّاور
 

ب-1. دانش‌آموختگان برترِ دوره کارشناسی
 

ب-1-1. بیش­ از سه سال از تاریخ دانش­ آموختگی وی نگذشته باشد. چنانچه متقاضی دانش‌آموختة مؤسسه‌ای خارج ازکشور باشد این مهلت به شش سال ارتقا می‌یابد.

ب-1-3. در حال حاضر به صورت تمام وقت در شرکتِ مورد نظر، به فعالیت مشغول باشد و برای دست‌­کم سه­‌ماهِ اخیر، سابقۀ بیمۀ پرداختی در شرکت داشته باشد.

ب-1-4. دارای امتیاز مذکور در جدول 1 باشد.

ب-1-5. با توجه به اینکه این افراد برای انجام پروژه به شرکتهای خود معرفی خواهند شد، لازم است حداقل امتیاز انجام پروژه در شرکت را کسب نماید.

 

ب-2. دانش‌آموختگان برترِ دوره کارشناسی‌ارشد و دکتری تخصصی
 

ب-2-1. بیش­از سه سال از تاریخ دانش‌­آموختگی وی نگذشته باشد. چنانچه متقاضی دانش‌آموخته مؤسسه‌ای خارج ازکشور باشد این مهلت به شش سال ارتقا می‌یابد.

 

ب-2-2. در حال حاضر به صورت تمام وقت در شرکتِ مورد نظر، به فعالیت مشغول باشد و برای دست­کم  سه ­ماهِ اخیر، سابقه بیمه پرداختی در شرکت داشته باشد.

ب-2-3. دارای امتیاز مذکور در جدول 1 باشد.

تبصرة 2: چنانچه فرد در حین گذراندن دورة خدمت نظام‌وظیفه باشد، سابقة بیمة پرداختی تا قبل از تاریخ شروعِ ‌خدمت وی در نظرگرفته می‌شود.

 

جدول 1: حد نصاب امتيازهاي مورد نياز

مقطع دانش‌آموختگي

فعاليت‌هاي فنّاورانه

مجموع امتياز مورد نياز

كارشناسي

دست‌كم 60 امتياز

*دست‌كم250

كارشناسي‌ارشد

دست‌كم 60 امتياز

دست‌كم 110

دكتري تخصصي

دست‌كم 60 امتياز

دست‌كم 120

 

تبصره 3: ملاک محاسبه امتیازهای جدول1، فعالیت‌های نخبگانیِ مذکور در جدول 2 است. حداقل امتیازات حاصل از فعالیت‌های علمی صفر منظور می‌شود.

تبصره 4: دانشجویان دورۀ دکتری تخصصی که از پیشنهاد رسالۀ دکتریِ خود با موفقیت دفاع کرده باشند، نیز مشمول مزایای این شیوه­نامه می­شوند و ‌باید امتیاز جدول 1 را مشابه دانش‌آموختگانِ دورة دکتری کسب کنند.

تبصره 5: در دوره خدمت نظام‌وظیفة تخصصی، فرد باید در ایران حضور داشته باشد و هرگونه خروج از کشور تنها با مجوز بنیاد نخبگان نیروهای مسلح امکان پذیر است.

تبصره 6: مشمولان، همزمان با انجام خدمت نظام‌وظیفة تخصصی مجاز نیستند  (مگر در دوره گذراندن رساله دکتری) به تحصیل اشتغال داشته باشند. در صورت ادامه تحصیلِ فرد مشمول در حین خدمت نظام‌وظیفة تخصصی در دوره تحصیلیِ دیگر، بهره‌مندی از این تسهیلات در پایان دوره بعد، منوط به احراز شرایط این شیوه‌نامه برای‌ مقطع جدید خواهد بود.

تبصره 7: چنانچه متقاضی، حداکثر ده درصد کمتر از مجموع امتیاز جدول 1 را کسب کرده باشد، پرونده او در فرایند وارد می‌شود و تصمیم­گیری نهایی درباره اعطای تسهیلات به وی، به نظرکارگروه موضوع مادّه 5 بستگی دارد.

 

ماده 3: سهمیه شرکت­‌ها

هر یک از شرکت­‌های مشمول بند «الف» مادّۀ 2، می­تواند در بدو امر یک تن و به ازای هر سه میلیارد ریال فروش سالیانه ( براساس اظهارنامۀ مالیاتی) یا به ازای هر پنج نفر کارشناس شاغلِ تمام وقت در شرکت (بر اساس فهرست بیمه)، یک تن دیگر را با شرایط مذکور در بند «ب» مادّۀ 2 معرفی کند.

تبصره: سهمیۀ مذکور برای مدت یک­سال (و بر اساس سال مالیِ شرکت) تعیین می­شود و صرفاً برای همان سال قابل استفاده است.

 

ماده 4: تسهیلات
مشمولان این جایزه با معرفی بنیاد، دوره خدمت نظام‌وظیفه خود را، مشتمل‌بر « دوره آموزش نظامی» و « اجرای طرحی پژوهشی، فنّاورانه، فرهنگی یا مشابه‌آن»، طی وکارت پایان خدمت دریافت می‌کنند.

 

تبصره 1: موضوع و مکان اجرای طرح­های این بند بر اساس تشخیص ستادکلّ نیروهای مسلح تعیین می‌شود. بنیاد می‌تواند شرکت‌ها و مؤسسات مجاز براساس تفاهم‌نامه فیمابین را به ستاد کل نیروهای مسلح پیشنهاد دهد.

تبصره 2: زمان دورة خدمت نظام‌وظیفه تخصصی حداقل برابر با نیمی از دوره رسمی نظام‌وظیفه سایر مشمولان هم‌تراز پس از کسر خدمت‌های قانونی دیگر است که براساس مدت زمان اجرای طرح تعیین می‌شود.

تبصره 3: مشمولان این شیوه‌نامه مجازند قبل از دریافت کارت پایان خدمت و پس از طی دوره آموزش نظامی، در دستگاه‌های غیر نظامی به استخدام درآیند.

تبصره 4: پرداخت حقوق دوره نظام‌وظیفه تخصصی، حداقل مطابق مقررات ستادکلّ نیروهای مسلح صورت می‌پذیرد.

 

ماده 5: فرایند اجرا

فرایند اجرای این جایزه به شرح زیر است:

الف. شرکت بر اساس سهمیۀ تخصیص‌یافته از سوی مرکز و مطابق مفاد این شیوه­نامه، افراد متقاضی را به  مرکز معرفی می­‌کند.

ب. فرد متقاضی، اطلاعات خود را در سامانۀ اطلاعاتی بنیاد  (sina.bmn.ir) بارگذاری می‌­کند.

ج. پس از تأیید اطلاعات شرکتِ متقاضی از سوی مرکز، افرادی که 90 درصد حد نصاب مجموع امتیاز را کسب کرده‌اند به عنوان برگزیده اولیه انتخاب می‌شوند. 
 

د. پس از راستی آزمایی اطلاعات برگزیدگان اولیه به کمک بنیادهای نخبگان استانِ محل تحصیل/ سکونت متقاضی و محاسبه امتیاز متقاضیان، چنانچه متقاضی شرایط ماده 2 را احراز کرده‌ باشد، به عنوان برگزیده نهایی انتخاب می‌شود. در غیر این‌صورت و در موارد خاص «کارگروه نظام وظیفة فنّاور» متشکل از معاون برنامه‌ریزی و نظارت یا  یکی از مدیران حوزة

 

معاونت برنامه‌ریزی (رئیس کارگروه)، نماینده  مرکز، دست‌کم دو نفر از صاحب‌نظران فعالیت‌های نخبگانی و نماینده اداره کلّ حراست بنیاد، بعد از ارزیابی و محاسبة امتیاز متقاضیان، برگزیدگان نهایی را تعیین می­کند. اعضای حقیقی این کارگروه با تأیید رئیس بنیاد برگزیده و با حکم معاون برنامه‌ریزی منصوب می‌شوند.
 

ه. پس از تکمیل کاربرگ «اطلاعات فردی دانش‌آموخته برتر» از سوی برگزیدگان و تأیید معاونت برنامه‌ریزی، بنیاد مشمولان را به ستاد کلّ نیروهای مسلّح معرفی می­کند.
 

تبصره 1: چنانچه در هر مرحله از بررسی مشخص شود متقاضی اطلاعاتی را خلاف واقع اظهار‌کرده است، از تمامی تسهیلات بنیاد محروم می‌شود و عدم صداقت وی به دستگاه‌های ذی‌ربط اعلام و موضوع به لحاظ حقوقی پیگیری می‌شود.
 

تبصره 2: چنانچه با درخواست متقاضی موافقت نشود، متقاضی مجاز است با ارتقای فعالیت‌های نخبگانی خود یک‌بار دیگر (در محدوده دوره مجاز پس از دانش‌آموختگی)، درخواست خود را در سامانه بارگذاری کند و بارگذاری درخواست‌های  دیگر تنها پس از شش ماه از زمان آخرین درخواست وی  امکان پذیر است.
 

تبصره 3: دریافت درخواست‌ها و بررسی فعالیت‌های فنّاورانه در مرکز انجام می‌شود و بررسی پروندة علمی متقاضیان، تشکیل جلسه‌های کارگروه،‌ تنظیم صورت‌جلسه و تدوین گزارش دوره‌ای از اجرای شیوه‌نامه را معاونت برنامه‌ریزی برعهده دارد.
 

 

ماده 6: تفسیر مفاد و نظارت
شرح مواد مسکوت، تفسیر مفاد، طراحی نظام اجراییِ شیوه­نامه و نظارت بر اجرای صحیح مفاد آیین‌نامه ‌و شیوه‌نامه، بر عهدة معاونت برنامه‌ریزی است و لازم است در هر سال،گزارشی از اجرای شیوه‌نامه را تهیه ‌و ارائه کند.

تبصره: معاون برنامه‌ریزی مجاز است در طول زمان اجرای شیوه‌نامه، مصادیق دیگر فعالیت نخبگانی و تغییر امتیاز مصادیق موجود را شناسایی و با تأیید رئیس بنیاد در جدول 2 اعمال کند.

 

ماده 7: تصویب و اجرا

این شیوه‌­نامه مشتمل بر یک مقدمه، هفت ماده و شانزده تبصره در تاریخ 96/11/07 به تصویب رئیس بنیاد ملّی نخبگان رسید و اجرای آن از تاریخ 96/12/01 لازم است.

________________________________________________________________

 

نکات تکمیلی اجرایی:

 با توجه به بازخوردهای دریافتی، برای اجرای هرچه بهتر شیوه‌­نامه مذکور، تغییرات زیر اعمال گردیده است:

1-     با توجه به اینکه افراد فعال در استارتاپ‌های مستقر در شتاب‌دهنده، عموما دارای بیمه نیستند، صرفا شتاب‌دهنده­‌های کسب وکار مجازند بر مبنای سهمیه خود، افرادی را که سابقه بیمه ندارند و در حال حاضر در شتابدهنده مستقر هستند، برای بهره‌­مندی از تسهیلات نظام وظیفه تخصصی معرفی نمایند.

2-     با توجه به اینکه مدیرعامل شرکت بر مبنای قانون، ملزم به بیمه نمودن خود نیستند، شرط دارا بودن حداقل سه ماه بیمه برای مدیرعامل شرکت‌های دانش بنیان و فناور حذف گردد.

3-     با توجه به اینکه صندوق‌­های سرمایه‌ گذاری جسورانه و شتابدهنده‌­های کسب وکار، در اظهارنامه مالیاتی خود عموما به طور مستقیم فروشی درج نمی‌نمایند، به جای محاسبه فروش مندرج در اظهارنامه، از میزان سرمایه گذاری در شرکت‌ها برای سهمیه و امتیازبندی این نهادها استفاده می‌­گردد.

4-     در صورتی که بیمه افراد فعال در صندوق­‌های سرمایه‌‌گذاری جسورانه توسط صندوق پرداخت گردد، مبنای محاسبه بیمه پرداختی از طریق صندوق خواهد بود و در صورتی که این بیمه از طریق مدیر صندوق پرداخت شده باشد، مبنای محاسبه بیمه پرداختی از طریق مدیر صندوق خواهد بود.

5-     شرکت‌هایی که از تاریخ معین، معیارهای مربوط به آیین‌نامه ارزیابی شرکت‌ها و موسسات دانش‌بنیان را احراز نمی‌­نمایند، به مدت شش ماه فرصت بهره‌­مندی از تسهیلات نظام وظیفه تخصصی نخبگان فناور را خواهند داشت.

6-     شرکت‌های متقاضی نیازی به دارا بودن فروش در اظهارنامه مالیاتی خود نیستند و فروش شرکت‌ها بر مبنای اظهارنامه در امتیازبندی و ارائه سهمیه موثر خواهد بود.

7-     افراد متقاضی استفاده از تسهیلات نخبگان فناور نیازی به دارا بودن شرط حداقل معدل نخواهند بود.

 

________________________________________________________________

 

دانلود فایل شیوه‌نامه+جداول1 و 2

ثبت نام در سامانه سینا (sina.bmn.ir)

 

 

پست های مرتبط :

تسهیلات سربازی کارکنان شرکت های دانش بنیان

کتابچه 110 حمایت از شرکت های دانش بنیان

نسخه الکترونیکی کتاب صد و ده حمایت از شرکت‌ها و موسسات دانش ‌بنیان

ارزیابی و شناسایی شرکت‌های دانش بنیان، فرصت مناسبی را برای ارائه حمایت‌های متنوع از این شرکت‌ها فراهم آورده است که توسط معاونت علمی و فناوری و دبیرخانه کارگروه و در برخی موارد با همکاری سایر دستگاه‌ها در حال اجرا است و در مجموع بالغ بر 110 عنوان حمایت را شامل می‌شود.

قانون حمایت از شرکتها و موسسات دانش بنیان و تجاری سازی نوآوری و اختراعات که توسط معاونت علمی و فناوری رییس جمهور تدوین و در سال ۱۳۸۹ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید، سرآغاز گسترده ترین برنامه دولت برای حمایت از شرکتها و موسسات دانش بنیان در سالهای اخیر بوده است.

در این قانون موضوعات مهمی نظیر تشکیل صندوق نوآوری و شکوفایی و ارائه معافیت های مالیاتی و گمرکی به شرکتهای دانش بنیان مورد تاکید قرار گرفته است و «کارگروه ارزیابی شرکتهای دانش بنیان» به ریاست معاون علمی و فناوری رییس جمهور و عضویت وزارتخانه ها و دستگاههای مرتبط و نمایندگان بخش خصوصی، شرکتهای مشمول استفاده از مزایای این قانون را تایید می کند.

علاوه بر حمایت های مورد نظر قانون، ارزیابی و شناسایی شرکت های دانش بنیان، فرصت مناسبی را برای ارائه حمایت های متنوع از این شرکت ها فراهم آورده است که توسط معاونت علمی و فناوری و دبیرخانه کارگروه و در برخی موارد با همکاری سایر دستگاهها در حال اجرا است و در مجموع بالغ بر 110 عنوان حمایت را شامل می شود.

این برنامه از طریق توانمندنمودن شرکتها، توسعه بازار محصولات دانش بنیان، ارائه خدمات تخصصی و … می تواند زمینه دستیابی به اهداف اقتصادی مبتنی بر دانش و اقتصاد مقاومتی را محقق سازد.

تعدادی از مهم ترین عناوین این حمایت ها را بخوانید :

معافیت مالیاتی شرکت های دانش بنیان

معافیت از حقوق گمرکی

امریه نظام وظیفه در شرکت های دانش بنیان

دریافت جواز تاسیس و پروانه بهره برداری

اصلاح تعرفه گمرکی

رفع نیاز های فناورانه صنایع بزرگ

مشاوره توسعه بازار و فروش

حمایت از ورود شرکت ها به بورس

InstagramInstagramWhatsApp